گمان ناخوب
اميرالمؤمنين(ع) مىفرمايند:
ضع امر اخيك على احسنه حتى يأتيك ما يغلبك منه و لا تظنن بكلمة خرجت من
اخيك سوءاً و انت تجد لها فى الخير محملا؛
یعنی: كار برادرت را بر بهترين وجه حمل كن تا زمانى كه چيزى خلاف آن بر
تو آشكار آيد و به سخن برادرت گمان بد مبر در حالى كه براى سخن او محمل
نيكو مىيابى.
باز اميرالمؤمنين(ع) می فرمایند:
اذا استولى الصلاح على الزمان واهله ثم اساء رجل الظن برجل لم تظهر منه
خزية فقد ظلم و اذا استولى الفساد على الزمان و اهله فاحسن رجل برجل فقد
غرر؛ یعنی:چون نيكوكارى بر زمانه و مردم آن غالب آيد و كسى به ديگرى گمان
بد برد كه از او فضيحتى آشكار نشده ستم كرده است و اگر بدكارى بر زمانه
مردم آن غالب شود و كسى به ديگرى گمان نيك برد خود را فريفته است
باز هم از احادیث معصومین است:
: «اكبر الكبائر سوء الظن بالله»
بزرگترين گناه، سوء ظن به خداست.
«لا إيمان مع سوء ظن»
هرگز ايماني در كنار بد گماني، حاصل نشده و باقي نميماند.
أمير المؤمنين علی : «من لم يحسن ظنه استوحش من كل أحد»
کسی که حسن ظن نداشته باشد از همه می ترسد.
إمام علي : «حسن الظن راحة القلب وسلامة الدين»
حسن ظن باعث راحتی قلب و سلامتی دین است.
ناصر خسرو قبادیانی می فرماید:
اين گماني خطا و ناخوب است / دور باش از چنين گماني دور
گرت هوش است و دل ز پير پدر / سخني خوب گوشدار، اي پور
عالمي ديگر است مردم را / سخت نيکو ز جاهلان مستور
اندرو بر مثال جانوران / مردمانند از اهل علم نفور
غرض ايزد اين حکيمانند / وين فرومايگان خسند و قشور
دزد مردان به سان موشانند/ وين سبکسار مردمان چو طيور
غمر مردان چو ماهياند خموش/ ژاژخايان خلق چون عصفور
حکمت و علم بر محال و دروغ / فضل دارد چو بر حنوط بخور
خامشي از کلام بيهده به / در زبور است اين سخن مسطور
کار تو کشت و تخم او سخن است/ بدروي بر چو در دمندت صور