جمله واحده من عند واحد.....
بلاغت قرآن؛ دستاويز اصلي قائلان به نظريه وحدت موضوعي
در مورد اثبات وحدت موضوعي سورهها دلائل زيادي از جمله بلاغت قرآن مطرح شده است؛ طرفداران اين نظريه ادعا دارند كه بلاغت قرآن اقتضا ميكند آيات قرآن داراي نظم و وحدتي در درون سوره باشد و آيات با يكديگر پيوند و ارتباط داشته باشند.
حجتالاسلام والمسلمين سيد علياكبر حسيني، عضو هيئت علمي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي در گفتوگو با خبرگزاري قرآني ايران(ايكنا)، اظهار كرد: انگيزه طرح وحدت موضوعي در آيات سوره و انسجام محتوايي سور با يك تلقي نادرست مستشرقين و قرآنپژوهان غير مسلمان در رابطه با گسست آيات قرآن آغاز شده است.
حسيني با اشاره به دلايل قائلان به نظريه وحدت موضوعي خاطرنشان كرد: قائلان به نظريه وحدت موضوعي افزون بر دليل فوق، دلايل فراوان ديگري را نيز ميشمارند كه گاه تا ده دليل ميرسد. همچنين ابزارهايي را نيز براي كشف وحدت درون سورهها مطرح ميكنند؛ مانند شروع و خاتمه سور، نام سور، آيات كليدي در سوره، چيدمان آيات در سورههاي مشابه (براي كسانيكه قائل به ارتباط ميان سورهها نيز هستند) كه بهطور اجمال اين مطالب ابزار كشف ارتباط و وحدت آيات تلقي شدهاند.
عضو هيئت علمي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي گفت: در مورد دلائل وحدت و انسجام ميان آيات يك سوره، بحث بلاغت قرآن و حكمت الهي مطرح شده است. طرفداران وحدت موضوعي سور ادعا دارند كه حكمت خداوند و بلاغت قرآن اقتضا ميكند كه آيات قرآن داراي يك نظم و وحدتي در درون سوره باشد و آيات با يكديگر پيوند و ارتباط داشته باشند.
وي با اشاره ديدگاه قائلان به وحدت موضوعي ادامه داد: چينش آيات قرآن بهرغم اينكه ترتيب آيات و سورهها در قرآن با ترتيب نزول متفاوت است، به اقتضاي تحقق وحدت موضوعي سورهها صورت گرفته است. اگر خداوند به پيامبر(ص) خويش دستور داده كه اين آيه در دامان اين سوره قرار گيرد، به اين دليل بوده كه آن آيه به جهت موضوع و غرض در ارتباط با هدف كلي آن سوره مشخص قرار ميگرفته است.
اين محقق و قرآنپژوه با اشاره به آيه 280 و 281 سوره بقره، اظهار كرد: نمونه بارز براي اين سخن آيه 280 و 281 سوره بقره است كه بعد بيان احكام ربا به مطلب «وَاتَّقُواْ يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَّا كَسَبَتْ وَهُمْ لاَ يُظْلَمُونَ ؛ و بترسيد از روزى كه در آن، به سوى خدا بازگردانده مىشويد، سپس به هر كسى (پاداش) آنچه به دست آورده، تمام داده شود؛ و آنان مورد ستم قرار نمىگيرند.» ميپردازد.
حسيني افزود: اين آيات با اينكه آخرين آيات نازل شده بر قلب پاك نبي اكرم(ص) است، اما خداوند دستور ميدهد اين آيات در دل سوره بقره كه اولين سوره مدني و هشتاد و هفتمين سوره قرآن طبق ترتيب نزول است، قرار گيرد، كه نشاندهنده حكمت خاص در اين امر است.
وي عنوان كرد: شايد مهمترين دليلي كه افزون بر دلايل ياد شده و خصوصاً توقيفي بودن چينش آيات و سورهها، همانطور كه علامه نيز روي آن تأكيد كرده است، سوره سوره بودن آيات قرآن كريم است، كه چه عاملي باعث ميشود كه يك سوره از ديگر سورهها متمايز شود، نام مستقل بگيرد، با يك بسماللهالرحمنالرحيم مستقل آغاز شود و با بسماللهالرحمنالرحيم بعدي كه نشانه شروع سوره جديد است خاتمه يابد. بنده با صراحت اين نظريه را رد نكردهام هرچند برخي از منتقدان به وحدت موضوعي، اين نظريه را سست و بياساس و غيرقابل طرح دانستهاند.
حسيني ادامه داد: براي اثبات وحدت موضوع در سورههاي قرآن بايد به ارائه ادله قوي و غير قابل رد پرداخت. بنده در مقاله خود دلائلي را كه از سوي متفكران اين نظريه مطرح شده است، ذكر و در آنها خدشه وارد كردهام و به نظر من هيچكدام از اين دلائل نميتوانند انسجام و يكپارچه بودن آيات يك سوره را اثبات كند.
عضو هيئت علمي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي با بيان اين مطلب كه اثبات وحدت موضوعي در سورههاي قرآن با يك امر بديهي در تعارض است، خاطرنشان كرد: چيزي را كه يك انسان در نگاه اول از قرآن در مييابد، وجود مجموعه موضوعات متنوع در يك سوره مثل سوره مباركه بقره است. دكتر طه حسين مصري عنوان ميكند كه با چه ملاك و منطقي ميتوان براي سوره بقره يك موضوع واحد را در نظر گرفت.
اين محقق و قرآنپژوه افزود: از آيتالله مصباح يزدي نقل شده كه حتي در يك آيه موضوعات مختلف و متنوع وجود دارد كه اين از زيباييهاي قرآن است. حتي آيتاللهالعظمي جعفر سبحاني نيز قائل به وجود چند موضوع مختلف كه حتي به ظاهر با هم پيوند محتوايي نيز ندارند، در يك آيه شدهاند.
وي در ادامه گفت: فريد وجدي صاحب دايرةالمعارف قرن بيستم كاملاً در مقابل و رد نظريه وحدت موضوعي معتقد است كه اين ويژگي از شاخصههاي قرآن است كه درعين زيبايي و هدايتگري و تحليلهاي عميق برخلاف متون رايج بشري از يك موضوع واحد سخن نميگويد و پيرامون يك غرض واحد سير نميكند، بلكه اغراض متعددي را در آيات درون سوره مطرح ميكند.
عضو هيئت علمي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي با اشاره به نظر علامه طباطبايي اظهار كرد: از همه اين موارد مهمتر اين است كه علامه طباطبايي با اينكه خود در مباحث مقدماتي تفسيري خود تأكيد به وحدت موضوعي دارند و در سورههاي مختلف بهبيان اغراضي ميپردازند، در سوره بقره، دومين سوره قرآن تسليم ميشوند و عنوان ميكنند كه نميتوان براي اين سوره يك غرض واحد را بيان كرد.
حسيني با اشاره به دلايل قائلان به نظريه وحدت موضوعي خاطرنشان كرد: قائلان به نظريه وحدت موضوعي افزون بر دليل فوق، دلايل فراوان ديگري را نيز ميشمارند كه گاه تا ده دليل ميرسد. همچنين ابزارهايي را نيز براي كشف وحدت درون سورهها مطرح ميكنند؛ مانند شروع و خاتمه سور، نام سور، آيات كليدي در سوره، چيدمان آيات در سورههاي مشابه (براي كسانيكه قائل به ارتباط ميان سورهها نيز هستند) كه بهطور اجمال اين مطالب ابزار كشف ارتباط و وحدت آيات تلقي شدهاند.
عضو هيئت علمي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي گفت: در مورد دلائل وحدت و انسجام ميان آيات يك سوره، بحث بلاغت قرآن و حكمت الهي مطرح شده است. طرفداران وحدت موضوعي سور ادعا دارند كه حكمت خداوند و بلاغت قرآن اقتضا ميكند كه آيات قرآن داراي يك نظم و وحدتي در درون سوره باشد و آيات با يكديگر پيوند و ارتباط داشته باشند.
وي با اشاره ديدگاه قائلان به وحدت موضوعي ادامه داد: چينش آيات قرآن بهرغم اينكه ترتيب آيات و سورهها در قرآن با ترتيب نزول متفاوت است، به اقتضاي تحقق وحدت موضوعي سورهها صورت گرفته است. اگر خداوند به پيامبر(ص) خويش دستور داده كه اين آيه در دامان اين سوره قرار گيرد، به اين دليل بوده كه آن آيه به جهت موضوع و غرض در ارتباط با هدف كلي آن سوره مشخص قرار ميگرفته است.
اين محقق و قرآنپژوه با اشاره به آيه 280 و 281 سوره بقره، اظهار كرد: نمونه بارز براي اين سخن آيه 280 و 281 سوره بقره است كه بعد بيان احكام ربا به مطلب «وَاتَّقُواْ يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَّا كَسَبَتْ وَهُمْ لاَ يُظْلَمُونَ ؛ و بترسيد از روزى كه در آن، به سوى خدا بازگردانده مىشويد، سپس به هر كسى (پاداش) آنچه به دست آورده، تمام داده شود؛ و آنان مورد ستم قرار نمىگيرند.» ميپردازد.
حسيني افزود: اين آيات با اينكه آخرين آيات نازل شده بر قلب پاك نبي اكرم(ص) است، اما خداوند دستور ميدهد اين آيات در دل سوره بقره كه اولين سوره مدني و هشتاد و هفتمين سوره قرآن طبق ترتيب نزول است، قرار گيرد، كه نشاندهنده حكمت خاص در اين امر است.
وي عنوان كرد: شايد مهمترين دليلي كه افزون بر دلايل ياد شده و خصوصاً توقيفي بودن چينش آيات و سورهها، همانطور كه علامه نيز روي آن تأكيد كرده است، سوره سوره بودن آيات قرآن كريم است، كه چه عاملي باعث ميشود كه يك سوره از ديگر سورهها متمايز شود، نام مستقل بگيرد، با يك بسماللهالرحمنالرحيم مستقل آغاز شود و با بسماللهالرحمنالرحيم بعدي كه نشانه شروع سوره جديد است خاتمه يابد. بنده با صراحت اين نظريه را رد نكردهام هرچند برخي از منتقدان به وحدت موضوعي، اين نظريه را سست و بياساس و غيرقابل طرح دانستهاند.
حسيني ادامه داد: براي اثبات وحدت موضوع در سورههاي قرآن بايد به ارائه ادله قوي و غير قابل رد پرداخت. بنده در مقاله خود دلائلي را كه از سوي متفكران اين نظريه مطرح شده است، ذكر و در آنها خدشه وارد كردهام و به نظر من هيچكدام از اين دلائل نميتوانند انسجام و يكپارچه بودن آيات يك سوره را اثبات كند.
عضو هيئت علمي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي با بيان اين مطلب كه اثبات وحدت موضوعي در سورههاي قرآن با يك امر بديهي در تعارض است، خاطرنشان كرد: چيزي را كه يك انسان در نگاه اول از قرآن در مييابد، وجود مجموعه موضوعات متنوع در يك سوره مثل سوره مباركه بقره است. دكتر طه حسين مصري عنوان ميكند كه با چه ملاك و منطقي ميتوان براي سوره بقره يك موضوع واحد را در نظر گرفت.
اين محقق و قرآنپژوه افزود: از آيتالله مصباح يزدي نقل شده كه حتي در يك آيه موضوعات مختلف و متنوع وجود دارد كه اين از زيباييهاي قرآن است. حتي آيتاللهالعظمي جعفر سبحاني نيز قائل به وجود چند موضوع مختلف كه حتي به ظاهر با هم پيوند محتوايي نيز ندارند، در يك آيه شدهاند.
وي در ادامه گفت: فريد وجدي صاحب دايرةالمعارف قرن بيستم كاملاً در مقابل و رد نظريه وحدت موضوعي معتقد است كه اين ويژگي از شاخصههاي قرآن است كه درعين زيبايي و هدايتگري و تحليلهاي عميق برخلاف متون رايج بشري از يك موضوع واحد سخن نميگويد و پيرامون يك غرض واحد سير نميكند، بلكه اغراض متعددي را در آيات درون سوره مطرح ميكند.
عضو هيئت علمي پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي با اشاره به نظر علامه طباطبايي اظهار كرد: از همه اين موارد مهمتر اين است كه علامه طباطبايي با اينكه خود در مباحث مقدماتي تفسيري خود تأكيد به وحدت موضوعي دارند و در سورههاي مختلف بهبيان اغراضي ميپردازند، در سوره بقره، دومين سوره قرآن تسليم ميشوند و عنوان ميكنند كه نميتوان براي اين سوره يك غرض واحد را بيان كرد.
خب از باب صلح کلی هم که شده باید گفت قرآن هم وحدت موضوعی دارد و هم ندارد یعنی هم متنوع است و هم واحد.اما اینکه چگونه مشککا واحد است و مختلف، بايد مذاق عرفاني ما داغ شود تا آن را تشريح كنيم.اصلا مذاق عرفاني ديگر چيست.قرآن يك موجود زنده است كه بيچاره! در عالم طبيعت گرفتار قيد و بند الفاظ شده و براي فهم وحدتش بايد از عالم طبيعت خارج شويم و.....
+ نوشته شده در دوشنبه ۵ دی ۱۳۹۰ ساعت ۱:۲۴ ب.ظ توسط
|