فراموشی ها

اجازه نامه ی روایی علامه طباطبایی به شهید قاضی طباطبایی:
در این ارسال{پست}، اجازه نامه ی مرحوم علامه ی طباطبایی به شهید آیت الله قاضی طباطبایی را با حذفیاتی غیر مخل به اصل اجازه نامه به همراه توضیحاتی ذکر می کنیم. قبل از هر چیز لازم به ذکر است که تاریخ اجازه علی الظاهر روز سیزدهم فروردین سال 1343 شمسی است.

....................................................................
بسم الله الرحمن الرحیم.
الحمد لله علی الدوام و الصلوه علی افضل انبیائه محمد و آله و السلام.
اما بعد فهذا ما قدمته الی السید الجلیل و العالم النبیل فخر الاعلام و المحققین حجه الاسلام و المسلمین الحاج میرزا محمد علی القاضی الطباطبایی التبریزی لازال مویدا بالتاییدات الربانیه و معنیا بالعنایات السبحانیه من اجازتی له ان یروی عنی جمیع ما صحت لی روایته عن اولیاء دین النبی و اهل بیته الطاهرین علیهم الصلوه و السلام بطرقی المتصله بـهم بالعلماء العظام و المشایخ الکرام قدس الله اسرارهم:
و هی ما ارویه [1] عن شیخی و استاذی آیه الله العظمی الآمیرزا محمد حسین الغروی النائینی – ره- بجمیع طرقه عن مشایخه العظام،
و ما ارویه [2] عن المحدث البارع الحاج شیخ عباس القمی – ره- عن النوری صاحب المستدرک بجمیع طرقه الی البهبهانی –ره- المشروحه فی آخر المستدرک ،
و ما ارویه [3] عن شیخنا العابد الزاهد الحاج الشیخ علی القمی النجفی-ره- کتاب المستدرک قراءه و سماعا و جمیع طرقه اجازه الی البهبهانی – ره-
و ما ارویه [4] عن الآیه البروجردی عن شیخه الآخوند الخراسانی عن السید محمد مهدی القزوینی عن السید محمد باقر بحر العلوم عن السید محمد مهدی بحر العلوم بطرقه المذکوره فی آخر المستدرک،
و ما ارویه [5] عن شیخی و استاذی علم التحقیق الحاج میرزا علی اصغر الملکی التبریزی عن سیدنا الاجل السید حسن الصدر العاملی الکاظمی عن الحاج النوری اجازه و سماعا و قراءه عن شیخ العراقین عن صاحب الجواهر عن کاشف الغطاء عن البهبهانی،
و ما ارویه [6] عن السید حسن الصدر [الف] عن المیرزا هاشم الخوانساری.... و عن السید حسن الصدر [ب] عن الحاج ملا علی میرزا خلیل الرازی عن الشیخ الانصاری....و عن السید حسن الصدر [جـ] عن الحاج ملا علی عن الشیخ عبدالله الرشتی عن بحرالعلوم عن مشایخه و عن السید حسن الصدر [د] عن الحاج ملا علی عن الشیخ جواد ملا کتاب...و عن السید حسن الصدر [هـ] عن الحاج ملاعلی عن الشیخ عبدعلی[الرشتی] عن الشیخ ابی علی[السینایی الحائری من احفاد الحکیم ابن سینا-نور الله عقله-] صاحب الرجال عن البهبهانی،
و عن السید حسن الصدر [و] عن المیرزا هاشم عن ابیه السید زین العابدین.....
و بالطرق التقدمه عن السید الصدر العاملی عن ابیالسید...عن ابیه السید صالح عن السید محمد عن شیخه صاحب الوسائل عن مشایخه الی الشهید الثانی ...و بقیه الاسناد مذکوره فی الفهارس کخاتمه المستدرک و غیره
و الحمد لله،
محمد حسین الطباطبایی.
...............................................................................
از اجازه نامه ی روایی علامه طباطبایی به شهید قاضی طباطبایی چند نکته حول زندگانی علمی علامه ی طباطبایی قابل ذکر است:
1- اینکه مرحوم علامه شش نفر از مشایخ روایی خود را در این اجازه ذکر کرده اند و بنده با شماره آنها را مشخص کرده ام. این بزرگواران عبارتند از: 1- میرزای نایینی2- شیخ عباس قمی- 3- شیخ علی زاهد قمی 4- آیت الله بروجردی5- میرزا علی اصغرملکی تبریزی و 6- سید حسین صدر عاملی اصفهانی.
2- اصطلاحی در علم روایت حدیث وجود دارد به نام" تحویل سند" و علامه ی طباطبایی در حین ذکر شیخ روایی خود که سید حسن صدر باشد در مرحله ی دوم به این اقدام دست یازیده و به شش طریق سند روایی اتصالی خود به مرحوم وحید بهبهانی و علامه ی بحرالعلوم را ذکر می کند. از انجا هم به چند طریق سند را به شهید ثانی رسانده و بقیه را به کتب مسلسلات روایی احاله می دهد که البته بنده آن قسمتها را ذکر نکردم. اجازه را به صورت کامل در مجله ی یاران شماره ی 51 بهمن 1388 شمسی صص6-25 ببینید. یا در اینترنت سرچ یا همان جستجو کرده و پی دی اف مجله را لود یا همان دریافت کنید.
3- اینکه مرحوم علامه ی طباطبایی نزد میرزای نایینی شاگردی نموده اند امری مشهور است اما از این اجازه بر می اید که ایشان نزد شیخ علی اصغر ملکی تبریزی هم شاگردی نموده است.شرح حال شیخ علی اصغر را علامه آقا بزرگ طهرانی در نقباء البشر آورده است.(شیخ علی اصغر پسر عموی میرزا جواد آقا ملکی است) همچنین رایحه ای از اجازه مستشم می گردد که شیخ علی زاهد قمی هم استاد علامه بوده است. توضیح اینکه هر چند از مشایخ روایی هم به شیخنا تعبیر می شود لکن معمولا اگر شاگردی نزد کسی نگرده باشند از او به الشیخ یا السید یاد می کنند چنانکه علامه ی طباطبایی درباره ی شیخ عباس قمی تعبیر اورده اند. لذا می توان احتمال داد که علامه در علمی از معقول یا منقول از محضر علامه ی کبیر شیخ علی زاهد قمی هم استفاده نموده باشندکه از او به شیخنا یاد فرموده است. البته این مسئله تضعیف می شود به اینکه از مرحوم سید حسن صدر هم تعبیر به سیدنا آورده. الا اینکه بنده علی رغم این مطلب، فتوای صریح به شاگردی یا عدم تتلمذ علامه نزد شیخ علی قمی نمی دهم. تبیین واقعی امر محتاج رجوع به اسناد و مدارک دیگر است.(بعد نوشت: علامه طباطبایی به هماره بزرگانی چون آیت الله حجت کوهکمری، آیت الله میلانی، و آیت الله سید صدر الدین جزایری نزد شیخ علی زاهد علم حدیث و رجال را در برخی اقالیم فرا گرفته اند و عملا وسایل شیخ حر را تصحیح کرده اند)
طریقه ی روایت یا به صورت سماعی و شنیداری است یا قرائت و خواندنی یا اجازه که این هم خود به دو گونه ی شفاهی و کتبی است. البته شیوه هایی هم دارد مثل اجازه ی مدبجه و....
علامه ی طباطبایی از شیخ علی قمی هر سه مورد حالت استجازه را دارد. یعنی کتاب مستدرک الوسائل علامه محدث نوری را قرائتا و سماعا نقل می کند و سلاسل روایی مذکور در خاتمه ی مستدرک را هم به صورت اجازه ای {که علی الظاهر اجازه ی کتبی است و نه شفوی}. البته لزومی ندارد که خود علامه کتاب ضخیم مستدرک را بتمامه نزد شیخ علی زاهد قرائت یا سماع نموده باشند همین که خود شیخ علی قمی نزد محدث نوری این کتاب را قرائت کرده و یا از خود نوری شنیده باشد برای امکان قرائت و سماع طباطبایی کافی است. شیخ علی قمی از اخص تلامیذ محدث نوری بوده است و همو بوده که شیخ عباس قمی را به میرزا حسین نوری متصل می گرداند. البته از کثرت خضوع و تواضع ،خودش دو سال پس از فوت نوری از شیخ عباس اجازه می گیرد. شقوق حالات روایی علامه از شیخ علی زاهد مویدی ضعیف بر تلمذ علامه نزد شیخ علی قمی در یک یا چند علم خاص است. مثل علم رجال یا مانند آن. شیخ علی زاهد از شاگردان علامه ی عابد و زاهد، فقیه و اصولی و فیلسوف بزرگوار مرحوم ملا حسینقلی همدانی است. [ میان نوشت: اگر کسی در نقض مطلب بالا پیرامون امکان شاگردی طباطبایی نزد قمی بگوید علامه ی طباطبایی در زندگی نامه ی خودنوشتشان از شیخ علی زاهد قمی به عنوان استاد یاد نکرده اند ، در جواب می گوییم ایشان از مرحوم شیخ علی اصغر ملکی هم یاد نکرده اند چنانکه در همان خود زندگی نامه نوشت از گل سرسبد اساتید گل منششان که میرزا علی آقا قاضی طباطبایی تبریزی باشد هم اسمی نبرده اند و ان کان ذکره – قدس الله روحهما- فی مکان آخر باعظم مراتب التفخیم و افخم مراحل التعظیم.]
۴- راستی جایی باشد که اسم از آخوند خراسانی برده شود و من ساکت بنشینم؟! باید دانست که علامه ی طباطبایی از آخوند خراسانی هم به واسطه ی مرحوم آیت الله بروجردی روایت می کند. طریقه ی روایی مرحوم محقق خراسانی هم به واسطه ی روایت از آیت الله سید مهدی قزوینی حلی است که در اواخر زندگی شان در یک اجازه نامه ی مفصل به مرحوم آخوند خراسانی- رحمه الله- اجازه ی روایت داده است و نیز باید بگویم که این سید مهدی قزوینی که یک محقق و مصنف مکثر و عالی مقام بوده از احفاد علامه ی بحرالعلوم هم محسوب می شود و مانند جناب بحرالعلوم، دارای کرامت های بسیار زیادی است.

خداوند همه ی این بزرگواران را بیامرزد و ما را – اگر صلاح بداند!- بر طریقه ی ایشان بدارد.